Hoe werkt de Wzd?

Wat is de Wet zorg en dwang?

De Wet zorg en dwang (Wzd) beschermt mensen met dementie of een verstandelijke beperking. De kern van de wet is dat zorg zoveel mogelijk vrijwillig wordt gegeven. Iemand mag niet zomaar worden beperkt in zijn vrijheid, ook niet als dat met goede bedoelingen gebeurt.

De Wzd geldt niet alleen in een zorginstelling. De wet kan ook gelden als iemand thuis woont en professionele zorg ontvangt. Dat is belangrijk, omdat steeds meer mensen met intensieve zorg langer thuis blijven wonen.

De Wet zorg en dwang (Wzd) beschrijft in welke situaties iemand zorg krijgt waar hij of zij zelf geen besluit meer over kan nemen of die hij of zij weigert. Dat heet onvrijwillige zorg. In een deel van de gevallen kan dat uitmonden in een onvrijwillige opname. De wet is bedoeld voor mensen met een verstandelijke beperking en voor mensen met dementie of een andere hersenaandoening.

Wanneer is er sprake van onvrijwillige zorg?

Onvrijwillige zorg is zorg waar de cliënt zich tegen verzet. Soms gaat het om duidelijk verzet, bijvoorbeeld boos worden, weglopen of weigeren. Soms is het minder zichtbaar. Ook dan is het belangrijk om goed te kijken naar wat iemand laat merken.

Voorbeelden van onvrijwillige zorg zijn:

  • een deur afsluiten zodat iemand niet naar buiten kan;
  • medicatie geven die gedrag of bewegingsvrijheid beïnvloedt;
  • iemand tegen zijn of haar wil wassen, verschonen of verplaatsen;
  • spullen weghalen of afsluiten, zoals sigaretten, sleutels of een kast;
  • iemand opnemen of laten blijven op een plek waar hij of zij niet wil zijn.

Wanneer mag onvrijwillige zorg worden ingezet?

Het uitgangspunt is: onvrijwillige zorg pas je niet toe. Alleen als er ernstig nadeel dreigt en er geen andere minder ingrijpende oplossing is, kan onvrijwillige zorg worden overwogen. Denk aan gevaar voor de cliënt zelf of voor anderen.

Daarbij moet altijd zorgvuldig worden afgewogen of de maatregel echt nodig is, of er alternatieven zijn en hoe de maatregel zo kort mogelijk kan duren. De Wzd werkt met een stappenplan. Dat helpt om beslissingen niet alleen te nemen, maar met de juiste deskundigen en op vaste momenten te evalueren.

Wat als iemand wilsonbekwaam is?

Soms kan iemand niet meer goed overzien wat een keuze betekent. Dan kan iemand ter zake wilsonbekwaam zijn: niet in staat om over die specifieke beslissing zelf goed te beslissen. Ook dan blijft de wens, reactie en beleving van de cliënt belangrijk.

Bij drie vormen van zorg moet extra zorgvuldig worden gewerkt, ook als iemand zich niet duidelijk verzet: medicatie die gedrag of bewegingsvrijheid beïnvloedt buiten de geldende richtlijnen, het beperken van bewegingsvrijheid en insluiten.

Wat betekent de Wzd voor zorg thuis?

Bij zorg thuis kunnen moeilijke situaties ontstaan. Iemand wil bijvoorbeeld graag thuis blijven wonen, maar loopt ’s nachts weg. Of een mantelzorger maakt zich zorgen en wil dat er meer wordt beperkt dan de cliënt zelf wil. De Wzd helpt om zulke situaties zorgvuldig te bespreken.

De vraag is steeds: wat wil de cliënt, wat is veilig, wat is het minst ingrijpend en wie moet hierover meepraten? Soms betekent dat zoeken naar creatieve oplossingen, zodat iemand zoveel mogelijk eigen regie houdt en toch veilig thuis kan blijven wonen.

Waarom is overleg belangrijk?

De Wzd vraagt om overleg met de cliënt, de vertegenwoordiger, betrokken zorgverleners en waar nodig deskundigen. Het doel is niet om regels af te vinken, maar om zorgvuldig te handelen en vrijheidsbeperking zoveel mogelijk te voorkomen of af te bouwen.

Goede afspraken helpen. Bijvoorbeeld over wat iemand prettig vindt, waar risico’s liggen, wie gebeld wordt bij twijfel en welke keuzes eerder zijn vastgelegd in een medische wilsverklaring of zorgdossier.

Wlz artikel 21: opname in een Wlz-instelling

Soms is zorg thuis niet meer verantwoord en is een opname in een instelling nodig, terwijl de cliënt niet meer wilsbekwaam is. Dan kan de Wzd via artikel 21 van de Wet langdurige zorg (Wlz) worden ingezet. Dit artikel gaat specifiek over de situatie waarin iemand met dementie of een verstandelijke beperking zich verzet tegen opname in een Wlz-instelling.

Artikel 21 Wlz werkt als volgt. De zorgaanbieder of het zorgkantoor kan een verzoek doen om de cliënt toch in een instelling op te nemen, ook zonder instemming van de cliënt. Er moet dan wel aan voorwaarden zijn voldaan: er moet ernstig nadeel dreigen voor de cliënt zelf, het gevaar kan niet op een minder ingrijpende manier worden afgewend en er is aantoonbaar overleg geweest met de cliënt, de vertegenwoordiger en betrokken zorgverleners.

Belangrijk om te weten: artikel 21 Wlz is geen algemene regel om iemand “weg te zetten”. Het is een laatste stap, die alleen wordt gebruikt als thuis wonen echt onveilig is geworden en er geen andere oplossing is. In de praktijk betekent dit dat er eerst zorgvuldig wordt gekeken naar alternatieven, zoals meer zorg in huis, aanpassingen in de woning of extra begeleiding.

De rechterlijke machtiging: wanneer is die nodig?

Wanneer iemand zich verzet tegen opname of tegen zorg in een instelling, is een rechterlijke machtiging (RM) nodig. Deze machtiging wordt aangevraagd bij de rechtbank. Een rechter beoordeelt dan of de opname of de zorg echt nodig is en of aan alle voorwaarden is voldaan.

Hoe gaat dat in de praktijk?

  • Verzoek. De zorgaanbieder of het zorgkantoor vraagt de machtiging aan bij de rechtbank, met een onderbouwing van de situatie.
  • Advies van een deskundige. Een onafhankelijk arts of deskundige (bijvoorbeeld een specialist ouderengeneeskunde of een Wzd-functionaris) beoordeelt de situatie en brengt advies uit.
  • Beoordeling door de rechter. De rechter toetst of er ernstig nadeel dreigt, of er geen minder ingrijpende oplossing is en of het verzoek zorgvuldig tot stand is gekomen. De cliënt en de vertegenwoordiger worden hierbij betrokken.
  • Beslissing en duur. Een rechterlijke machtiging is tijdelijk. De rechter stelt de duur vast. Daarna moet opnieuw worden beoordeeld of verlenging nodig is.
  • Evaluatie. De zorg moet regelmatig worden geëvalueerd, zodat de maatregel zo kort mogelijk duurt en waar mogelijk wordt afgebouwd.

Wie zijn erbij betrokken?

De Wzd is nooit een zaak van één persoon. Meerdere partijen hebben een rol, en juist de samenwerking tussen hen bepaalt of het zorgvuldig verloopt.

  • De cliënt. De wens, reactie en beleving van de cliënt staan voorop. Ook als iemand ter zake wilsonbekwaam is, blijft het belangrijk om te zien en te horen wat iemand laat merken.
  • De naasten en vertegenwoordiger. Familie en naasten kennen de cliënt vaak goed en weten wat iemand belangrijk vindt. De vertegenwoordiger (echtgenoot, kind, of iemand die door de rechter is benoemd) praat mee over de beslissingen en kan namens de cliënt spreken als dat nodig is.
  • Zorgverleners en zorgconsulenten. Zij signaleren veranderingen, denken mee over oplossingen en voeren de zorg uit binnen de afspraken. Zij moeten weten wat wel en niet mag en wanneer overleg nodig is.
  • De Wzd-functionaris. Dit is een arts die deskundig is op het gebied van de Wzd. Deze adviseert bij beslissingen over onvrijwillige zorg en bewaakt de zorgvuldigheid van het proces.
  • CIZ. Het Centrum Indicatiestelling Zorg (CIZ) beoordeelt of iemand recht heeft op Wlz-zorg, dus of iemand in aanmerking komt voor zorg vanuit de Wet langdurige zorg. Het CIZ stelt de indicatie vast. In het kader van artikel 21 Wlz kan het CIZ ook een rol hebben in de procedure rond opname zonder instemming. Het CIZ geeft daarbij een inhoudelijk oordeel over de zorgvraag en toetst bij artikel 21 extra of iemand in staat is de keuze te maken of te overzien en de opname (on)vrijwillig is.
  • CIZ beoordeelt bij Wzd aanvragen of iemand niet-vrijwillig opgenomen kan worden. Na een aanvraag voor een besluit tot opname en verblijf doet het CIZ ook verder onderzoek naar de situatie.
  • De rechter. De rechter beoordeelt en verleent de rechterlijke machtiging en toetst of de maatregel rechtmatig is.
  • De IGJ. De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd houdt toezicht op de kwaliteit en veiligheid van de zorg, ook bij onvrijwillige zorg.

Bij Uw ZorgCompaan hebben zorgconsulenten vaak contact met alle betrokkenen: cliënt, familie, huisarts, andere zorgverleners en instanties. Zij kunnen niet beslissen over onvrijwillige zorg, maar wel goed doorvragen, signaleren en zorgen dat het gesprek en de afspraken zorgvuldig verlopen.

Wzd en 24-uurszorg thuis

Bij 24-uurszorg in de nabijheid is er vaak veel contact met de cliënt en de familie. Dat maakt het mogelijk om veranderingen snel te zien, maar vraagt ook om zorgvuldigheid. Een zorgverlener mag niet zomaar iets beperken omdat het praktisch lijkt. Eerst moet duidelijk zijn wat de cliënt wil, welk risico er is en of er een minder ingrijpende oplossing is.

Bij Uw ZorgCompaan vinden we het belangrijk dat mensen zo lang mogelijk thuis kunnen blijven wonen, ook als er door ouderdom of ziekte 24 uur per dag zorg in de nabijheid nodig is. Juist dan zijn duidelijke afspraken, kennis van de Wzd en goed overleg met familie en betrokken professionals belangrijk.

Meer informatie of advies?

Wilt u meer informatie over onze 24 uur zorg in nabijheid? Neem dan gerust contact met ons op. We beantwoorden graag uw vragen en bespreken samen uw zorgvraag. Samen vinden we de juiste oplossing en passende zorg.  via +31(0)344 - 603 891, vul het contactformulier in op onze site of vraag onze brochure aan.